...

برنامه جلسه اول تا سوم: ارائه محتوای جلسات و روش کار، بیان مفهوم فرآیند در برنامه­ریزی، چگونگی اعمال فرآیند در برنامه­ریزی شهری، انتخاب شهر و تهیه اسناد و طرح­های موجود آن

فرآیند

مسئله­ای داریم که بدنبال راه­حل آن هستیم. فرآیند سلسله اقداماتی است که هدف را ( که از بیان مسئله نشأت گرفته) به راهحل پیوند می­دهد.

ابتدا سؤال در ذهن شکل می­گیرد که از مسائل موجود نشأت گرفته­است، سپس اهداف و بعد راه­حل.

سند

گزارش­هایی که برای برنامه­ریزی برای کارفرما تهیه می­شود. سه نوع سند مختلف در سه سطح نهیه می­شود:

1.      سند چشم­انداز

2.      سند دوم

3.      سند سوم

سند چشم­انداز

دورنمایی از آینده شهر یا محدوده را ترسیم می­کند و بر نکات کلیدی، حساس و حیاتی شهر تأکید دارد.

پیش­مرحله­های تهیه سند چشم­انداز

ابتدا مدارک تهیه­شده از شهر را جمع­آوری و بررسی می­کنیم ( می­خواهیم مسائل شهر را مشخص کنیم) سپس از شهر بازدید می­کنیم، و با کسانی که ذینفع، ذی­مدخل (محل درآمد) و ذی­نفوذ (استفاده­کنندگان از طرح) هستند، مصاحبه می­کنیم. در واقع، شناخت ما در این مرحله، یک شناخت اجمالی است. برای مثال، مشکلات موجود در مسکن، شبکه رفت­وآمد، بناهای تاریخی، سیستم فاضلاب، جمعیت (پاسخگو بودن برای اشتغال)، بررسی می­شود، بیان مسئله صورت می­گیرد و سپس جدول SWOT تهیه می­گردد.

SWOT شامل 

·         عوامل داخلی : نقاط قوت و ضعف درون سیستم

·         عوامل خارجی: فرصت­ها و تهدیدها

بیان مسئله -----> SWOT ------> تدوین اهداف کلان

پس از تعیین اهداف کلان، سند بیانیه چشم­انداز را تهیه می­کنیم. این سند، آینده آرمانی از شهر را به تصویر می­کشد، با اینکه در زمان حال تهیه می­شود. برای اطلاعات بیشتر در مورد سند چشم­انداز، کتاب طرح­ها و برنامه­های شهرسازی را مطالعه کنید.

مراحل بعدی

پس از تهیه سند اول، اهداف کلی مشخص می­شود؛ برای مثال، هدف ما توسعه شبکه حرکتی، ارتقاء کیفیت مسکن، اشتغال­زایی، بنگاه­های اقتصادی، تورسیم، صنعت و ... است. جنس اهداف کلان، کلی است.

مرحله چشم­انداز، تصویری از آینده است؛ زیرا در آن بدنبال یک برنامه­ریزی بلند­مدت هستیم و راهبردها و سیاست­های اجرایی بایستی در تداوم اهداف کلان باشد.

شناخت تفضیلی

از کتاب "کارگاه برنامه­ریزی شهری" کمک بگیرید تا استراتژی را مشخص کنید.

سپس به یک SWOT تکمیلی می­رسیم. در این مرحله، اهداف کلان را تدقیق می­کنیم.

پس ابتدا بیان مسئله، SWOT اولیه، سپس تعیین اهداف کلان، بیانیه چشم­انداز، تعیین راهبردهای کلان، تدقیق اهداف، تهیه SWOT تکمیلی

سند دوم

این سند شامل موارد زیر است:

·         اهداف خرد

·         اهداف عملیاتی

·         راهبردها

·         سیاست­های اجرایی

در این مرحله، شناخت و تحلیل به پایان رسیده و به یک سری جداول می­رسیم.

راهبرد: راههای رسیدن به هدف

سیاست: نوع تصمیم ما برای عملیاتی کردن راهبردها

سیاست در انتهای سند دوم قرار می­گیرد.

راهبرد روش رسیدن به هدف است، برای مثال، برای رسیدن به دانشگاه که هدف کلی آن، یادگیری است، روش­های مختلفی شامل سوار شدن اتومبیل، اتوبوس، پیاده­روی و غیره وجود دارد. بنابراین، یک هدف، ممکن است راهبردهای مختلفی داشته باشد.

سند سوم:

در این مرحله، بدنبال تهیه طرح جامع سه بعدی هستیم. بدین معنی که بعد فضا را اضافه می­کنیم و موارد قبلی را در فضای شهر می­بینیم.

مشکلات شهر ممکن است در نظام عملکردی، مراکز اقتصادی، سیستم حرکتی و ... باشد و سازمان فضایی شهر دچار مشکل باشد. هدف ما این است که نظام کارآمدی را از سازمان فضایی شهر پیشنهاد کنیم. در این مرحله، گزینه­ها را ارائه می­دهیم و در نهایت، آلترناتیو بهینه انتخاب می­شود. سپس برای آن پلان پروژه ارائه می­دهیم.

·         کتاب فرآیندهای برنامه­ریزی شهری استاد سیف­الدینی را مطالعه کنید.

در گذشته فرآیندها جامع­نگر بودند اما اکنون استراتژیک (راهبردی) شده­اند.

فرآیند جامع­نگر

ابتدا شناخت کاملی انجام می­شد و تحلیل کلیی صورت می­گرفت، اما امکان بهره­گیری از بسیاری از این موارد وجود نداشت.

تغییر رویکرد از ساختاری (جامع­نگر) به راهبردی:

در رویکرد راهبردی، به جای شناخت کامل، به شناخت اجمالی می­رسیم. نقاط قوت و ضعف را تعیین می­کنیم و روی نقاط حساس شهر دست می­گذاریم. بدین­ترتیب، طرح­های جامع تبدیل به طرح­های راهبردی شدند و شناخت موضعی موضوعی صورت گرفت.

شناخت موضوعی: برای مثال فقط مسئله حمل­ونقل را مورد بررسی قرار دهیم.

شناخت موضعی: فقط مکان­های خاصی را مورد تحلیل قرار دهیم.

علت ناکارآمدی رویکرد جامع­نگر:

تمام نیرو بر شناخت کامل شهر متمرکز می­شد و هیچ­وقت به عملیاتی شدن کار نمی­رسید و برای پیش­بینی و طرح و اجرا، زمانی نبود.

رویه ما در این ترم، ایجاد پلان پروژه است. اینکه کارفرما بداند سازمان فضایی شهر به چه گونه است و هدف ما توسعه کمی و کیفی شهر است. در قالب هریک از نظام­ها، پروژه تعیین می­شود و زمان­بندی صورت می­گیرد.

در مرحله آخر، اهداف و استراتژی­های دوبعدی، مکان­یابی سه­بعدی پیدا می­کنند.

برای جلسه آینده، چشم­انداز و چشم­اندازسازی در اینترنت مطالعه شود.

کار جلسه آینده:

·         انتخاب شهر

·         مطالعه اسناد شهر ( بر اساس فصل 2کتاب کارگاه برنامه­ریزی شهری دکتر شیعه)

·         بیان مسئله (بر اساس کتاب)

·         تهیه SWOT اولیه

·         تدوین اهداف کلان

·         تهیه سند چشم­انداز